Hrabina Cosel

Reżyseria obu wersji, kinowej i telewizyjnej, bowiem Telewizja złożyła na mnie obowiązek zrobienia trzyodcinkowego serialu, była wkroczeniem na pole minowe. Próba wdarcia się do ekskluzywnego „klubu fabularzystów” z żoną w roli głównej to było zbyt wiele. Zastosowano więc środki specjalne. Na wstępie ograniczono mi budżet. Dla obu wersji dostałem trzydzieści sześć dni zdjęciowych. I wreszcie zdecydowano, że wszystko musi być robione w plenerze. Studia są pozajmowane dla innych filmów. Gdybym nie zdążył, produkcja zostanie przerwana, bez względu na stan zdjęciowy. Tak więc powiedziano mi: «Skacz pan śmiało, tam jest płytko!».

Ale dopisało mi szczęście. Dyrektor pałacu w Łańcucie, który dotąd nie wpuścił tam filmowców, wyraził zgodę na zdjęcia. To była wielka rzecz otrzymać bogate wnętrza pałacowe z całym dobytkiem. Ale już największym szczęściem było „odkrycie” Zamku w Książu. Zrujnowana niemal do szczętu barokowa rezydencja okazała się skarbem bezcennym. Gospodarskimi środkami udało mi się odrestaurować kilka wnętrz, włącznie z piękną salą balową.

W świecie filmowym ukuto taki bon mot: «Hrabina Cosel jest najtańszym wysokonakładowym filmem naszej kinematografii». Dzisiaj, po czterdziestu latach, mam prawo powiedzieć: to nie był film kinematografii polskiej. Był to film jednego człowieka, który z grupą obłąkańców takich jak on podjął się zadania niemal niemożliwego do wykonania.

Film trzeba realizować szybko, przy dużych dziennych normach – przyjętych dla filmów telewizyjnych, jako że «Hrabina Cosel» zostanie nakręcona w dwóch wersjach: kinowej i telewizyjnej. Telewizyjne normy produkcyjne zastosowane do «Hrabiny Cosel» spowodowały, że przyznano filmowi niewysokie kredyty. Tak więc realizacja w pałacowych wnętrzach naturalnych okazała się nie tylko pożądana, ale wręcz konieczna; nie byłoby przecież za co zbudować i umeblować owych pałacyków, saloników, sal balowych. Ekipa pracuje niewielkim kosztem, za to o wiele znaczniejszym wysiłkiem własnym. Zwłaszcza operatorzy i cały pion oświetlenia te konieczne oszczędności nadrabiają wielogodzinną pracą. W ciasnych, często nieprzystosowanych do tego celu pomieszczeniach niełatwo stworzyć warunki zbliżone choćby do studyjnych.

Jesteśmy w Zamku w Łańcucie, czyli w naturalnej dekoracji przedstawiającej drezdeński zamek Anny Cosel. Ale nie tylko ten. Parę scen tu realizowanych rozgrywa się w pałacu królewskim, w rezydencji Augusta II. Także scena przybycia kuriera z Polski. Jesteśmy więc w rezydencji Augusta II. Korytarz z pięknym sklepieniem, na ścianach obrazy w stylowych, rzeźbionych ramach, fotele, kanapy. Królewska straż oznajmia przybycie kuriera.

«Kurier z Polski!» – to zawołanie przekazują sobie kolejno strażnicy. Zaklika – kurier – wychodzi zza kotary zawieszonej gdzieś w połowie korytarza i energicznym krokiem zmierza ku kamerze.

Scena ta, niezbyt długa i w hierarchii ważności jedna z wielu istotnych wprawdzie, ale nie kluczowych, powstaje długo. Parugodzinnych zabiegów wymaga oświetlenie planu zdjęciowego. Długa perspektywa korytarza; wydobycie walorów wnętrza światłem — to praca żmudna; cierpliwe poprawianie usterek, by wreszcie wszystko „grało”. Specyfika pracy w filmie sprawiła, że początek tej sceny zrealizowany został wiele tygodni później na Zamku w Książu koło Wałbrzycha.