Rancho Texas

W tymże filmie ja miałem ze skarpy skakać na stojącego konia. Skaczesz na konia i ruszasz. Myślę sobie: choroba, półtora metra to dość wysoko. Skoczyć tak prosto na siodło i ruszyć? Studenci mieli taką starą szkapę. Myślę: wypróbuję ją. Postawiłem tę szkapę i rzuciłem się do skoku, a ta szkapa ruszyła i ja jej na zadek skoczyłem i spadłem. Leżałem pod tym koniem i powiedziałem – nie będzie skoków

Pamiętam, jak zastanawiano się, czy ogier Szagij, na którym jeździł Bilewski, skoczy, jak pierwotnie planowano, z urwiska nad Wisłokiem w Sieniawie. Podobno obawiano się, że może połamać się, zginąć albo napięcie powierzchniowe wody spowoduje, że pęknie mu brzuch po tym skoku. Nie wiem, czy w ogóle taką scenę planowano, ale mówiło się o niej w Rymanowie. Skąd, kto? Po tylu latach już nie pamiętam. Dość powiedzieć, że po bijatyce z Gołasem z tej skarpy spadł do Wisłoka sam Bilewski bez konia i nic mu się nie stało. Bijatyka była aż za bardzo na niby, ale Berestowski specjalizował się w filmach dla dzieci i ona była zdecydowanie dziecięco nieporadna. Niemal w tym samym miejscu zrealizowano w dziesięć lat później jedną ze scen do filmu pt. „Wilcze echa”.

W 1957 r. po przeczytaniu w prasie informacji o bieszczadzkich pionierach [Mariuszu Merskim i Henryku Victorinim] odwiedził ich w Tworylnem Wadim Berestowski. Wędrował po okolicy, rozmawiał z ludźmi – zafascynowany Bieszczadami i przyrodą. Miał z tego powstać film dokumentalny, tymczasem zrodził się pomysł scenariusza, który napisali wspólnie z Józefem Henem. – Wszystko oparłem na autentycznych faktach, nie określając miejsca akcji, ale nikt, kto wędrował przez Bieszczady, nie mógł mieć wątpliwości – mówi Berestowski. Uważał, że strzela w dziesiątkę. Sensacja, miłość, przygoda, konne pościgi – to musiało chwycić. Westerny w kinach przyciągały publiczność, a tu wszystko rozgrywało się na gruncie rodzimym, nie gdzieś tam, u podnóża Gór Skalistych.

Praca nad filmem pozwoliła reżyserowi poznać z bliska fikcję, jaką była wielka akcja zagospodarowania Bieszczadów. Przyjeżdżali górale, kosili trawę, kontrolerzy sprawdzali ilość, wypłacali pieniądze, kosiarze wyjeżdżali – zostawały stogi. – Kiedy przyjechaliśmy w Bieszczady – mówi Berestowski – zastaliśmy kilkadziesiąt gnijących stert siana, którym nikt się nie interesował. Podobnie było z wypasem bydła; przywożone koleją z pegeerow, przez kilka miesięcy karmione dobrą trawą – przybierało na wadze, potem kontrolerzy ważyli, spisywali, ale podczas powrotnej podroży bydło trąciło swą wagę, na co nikt już nie zwracał uwagi.

Od początku do końca nie wiadomo co i jak, a najważniejsze – dlaczego. Nie pomógł strip-tease Wandy Koczewskiej, ani bardzo ofiarna i wymagająca niezwykłych walorów fizycznych gra Bogusza Bilewskiego, ani kunszt aktorski Teresy Iżewskiej. Brak sprecyzowanego założenia i późniejsze niekonsekwencje nie wyszły filmowi na dobre.

Temat zamerykanizowano, natomiast źle pokazano nasz okres pionierski – wspomni Henryk [Victorini] po latach. W 1959 roku film wszedł na ekrany, a po ekipie został niezły spadek w postaci baraków, w których założył bodaj pierwszą w Bieszczadach stację turystyczną, bowiem od roku pojawiać się poczęli pierwsi nieustraszeni turyści. Zimą jednak nie było warunków do życia.